تماس

 سفارش

 صفحه نخست

 

   

 

 

آثار منتشر شده > ادبیات جهان

 

 

از تصویر تا اسطوره

(ایران در ادبیات و اندیشه فرانسوی قرن هجدهم)

نویسنده: الویه بونرو / مترجمان: حسن فروغی - ابراهیم قیصری

 

از هنگام آشنایی غرب با ایران بیست و چند قرن گذشته است اما هنوز تصویر ایران در ذهن غربی‌ها همچنان اسرارآمیز است. راویانی با انگیزه‌های گوناگون تصویرهایی متفاوت از ایران به اتاق اندیشه خود آویخته‌اند: از سرزمینی با زیبایی و لذات افسانه‌ای با مردمانی میهمان‌نواز كه پاریسی‌های آسیا لقب یافته‌اند گرفته تا كشوری گرم و خشك با پادشاهانی خونریز و درباری دلقك‌مآب و مردمی تنبل و قسی‌القلب كه مصیبت بر آن می‌بارد.

الیویه بونرو در كتاب «از تصویر تا اسطوره ـ ایران در ادبیات و اندیشه‌ فرانسوی قرن هجدهم» با بررسی تصویر ایران در ادبیات و اندیشه  فرانسوی قرن هجدهم در انبوه مكاتبات، سفرنامه‌ها و توصیفات كتاب‌های گوناگون ایران‌ را كشوری‌ می‌بیند كه‌ در این قرن در حال‌‌ ساختن‌ تصویر خویش‌ است‌.
بونرو تصاویر كارت پستالی یك زندگی‌ ‌سبكبال همیشه‌ عاشقانه درباری آمیخته با آداب‌ و رسوم‌ ایرانی‌ را دلمشغولی‌هایی می‌داند‌ خاص سفرنامه‌ها، كه البته خوانندگان‌شان‌ آن بین‌ با دیرباوری‌ و شیفتگی‌ در نوسانند؛ و خود بی‌اعتنا به این اسطوره‌پردازی‌ها ایران را كانون‌ ارزش‌هایی‌ اصیل توصیف می‌كند‌ كه‌ دستیابی‌ به‌ آن‌ فقط‌ براساس‌ تحقیقات‌ علمی‌ و انسانی‌ از واقعیات‌ تجربی‌ امكان‌پذیر‌ است و این مسیر را در پیش می‌گیرد.
او از پژوهشگران می‌خواهد با پی‌بردن‌ به‌ ناشناخته‌ها و درك‌ قانونمندی‌ حاكم‌ بر رفتاری‌ كه‌ در نظر آنان عجیب‌ می‌نماید، با گام زدن در مسیر تفاهم به‌ شناخت‌ بهتری‌ از ایران‌ راه یابند و در این راه مطالعه دقیق هزار و یك‌شب، گلستان سعدی و زنداوستا را توصیه می‌كند.
از نظر بونرو تصویرهای ساخته‌شده از ایران مخوف در مكاتبات مبشران ناكام كلیسا تاریك‌اندیشانه و حاكی از عدم‌سعه‌صدر این مبلغان متعصب است. او با لحنی صریح در رد این تعصب خام می‌نویسد: توجه‌ انسانی‌ به‌ ایران‌ و اعتماد به‌ آنان برای‌ برقراری‌ ارتباطات‌ مفید و مستمر با احترام‌ متقابل‌ مذاهب‌ به‌ هیچ‌وجه‌ كار اربابان‌ كلیسا نیست، بلكه‌ كار اروپاییانی‌ است‌ كه‌ در ایران‌ مستقر شدند. مانند جواهرفروشان‌، پزشكان‌‌، بازرگانان، و به‌خصوص‌ سیاحان‌ آگاه‌.
به عقیده بونرو این‌ گروه‌ سیاحان نظر بدبینانه  ایرانیان‌ را نسبت‌ به «فرنگی‌ها» عوض‌ می‌كنند. این‌ مسیحیان‌ آزادانه‌ میان‌ ایرانیان‌ زندگی‌ می‌كنند و كارهای‌ سودبخش‌شان‌ موجب‌ تقویت‌ روابط‌ ایران‌ و اروپا می‌شود و در این راستاست كه تصاویر سفرنامه ‌ شاردن‌ شكل می‌گیرد و آشكارا نشان‌ می‌دهد كه‌ تمدن‌ و منفعت‌طلبی‌ با یكدیگر آشتی‌پذیرند.
به بیان مهربان بونرو، ترس‌ از ایران و ایرانی‌ امری‌ طبیعی‌ نیست‌. او معتقد است اولین‌ احساس‌ برتری‌ در اروپایی‌ الزاما ایجاب‌ می‌كند كه‌ خود را روی‌ زمین‌ یك‌ استثنا بداند اما فلاسفه‌، مورخان‌، جغرافی‌دانان‌ و مردم‌شناسان‌، اروپایی‌ را به‌ جای‌ ادعای‌ فرمانروایی‌ به‌ فروتنی‌ دعوت‌ می‌كنند و به‌ درست‌ اندیشیدن‌ در ارتباط‌ با «غیر» فرامی‌خوانند.
در این پویش فلسفی است كه به گمان بونرو اروپایی‌ تصورات‌ خیالی‌ را از ذهن‌ خود پاك‌ می‌سازد و به‌ توان‌ و قدرت‌ واقعی‌ خویشتن‌ پی‌ می‌برد و درمی‌یابد كه‌ كسب‌ خوشبختی‌ موضوعی‌ صرفا غربی‌ نیست‌ بلكه‌ موضوع ‌ِ مهم‌ موردنظر ایرانیان‌ نیز هست‌، گفته‌های‌ فیلسوفان‌، شاعران‌، هنرمندان‌ و پزشكان‌ ایرانی‌ معطوف‌ به‌ هدفی‌ دوردست‌ است‌؛ اما هدفی‌ كه پیوسته‌ آرزو می‌شود: پیوند فرخنده‌ میان تلاش‌ و آرامش‌.
در یك مكاشفه شایسته تامل بونرو توبه  سندباد در هزار و یك شب را مهم دانسته و می‌گوید كه این بازگشت نمادین پیوسته‌ تفكر و رویاهای‌ قرن‌ هجدهم‌ را، كه در پی شناخت ماجراهای انسانی، كسب ثروت‌ و عقل‌ است، تغذیه‌ می‌كند.
در اندیشه بونرو از كشیش بل‌ و بولن‌ ویلر تا ژوكور و ولتر و دیدرو، تحقیق‌ درباره ‌ ایران‌ نقش‌ آزاداندیشان‌ و فلاسفه ‌ بین‌ دو قرن‌ را گسترش‌ داده و البته بهترین‌ سلاح‌ علیه‌ تاریك‌اندیشی‌ معرفی‌ چهره‌های‌ درخشان «روشنگران» ایران‌ به همت آنان است‌.
شناخت شخصیت‌های حقیقت‌جوی فرهنگ ایرانی فراخوان بونرو در این كتاب است.
از نگاه بونرو دو چهره ‌ معروف‌تر این‌ شخصیت‌های‌ ایرانی‌ شهرزاد و زردشتند كه‌ اولی‌ در آغاز و دومی‌ در انتهای‌ قرن‌ هجدهم‌ خود را از دیگران‌ متمایز می‌سازند.
قصه‌های شهرزاد در جدال با امر همایونی كه استمرار زندگی را به همراه دارد تحسین بونرو را برمی‌انگیزد. به نظر وی زندگی‌، امیال‌ و گفتار شهرزاد عینا مبین‌ واقعیت‌ دردناكی‌ است‌ كه‌ ایرانیان‌ قرن‌ هجدهم‌ با آن‌ مواجهند و تصویری‌ كه‌ شهرزاد از زمانه  خود عرضه‌ می‌كند تصویری‌ نسبی‌ اما واقعی‌ است‌ كه‌ خشونت‌های‌ حاكم‌ بر روابط‌ شاه‌ با او و حیله‌ و مكر ماهرانه‌ای‌ را كه‌ شهرزاد علیه‌ شاه‌ به‌ كار می‌گیرد، نمایان‌ می‌سازد.
در خوانش بونرو از هزار و یك شب شخصیت‌ شهرزاد قصه‌گو یك «فیلسوف» است‌ كه‌ به‌ پیروزی‌ می‌رسد. او با پافشاری‌ بر خواست زندگی و آگاهی‌ پیش‌بینی‌ شده‌ از پیروزی‌ نهایی‌ خود دانش خود را بر پادشاه عرضه كرده و درنهایت پیروز می‌شود.
 هزار و یك شب در نگاه بونرو حكایتی فلسفی است كه‌ به‌ تمجید و ستایش‌ از شكوه‌ و شوكت‌ زن‌ و پیروزی‌ علم‌ و دانش‌ بر مرگ‌ پرداخته‌ و افشاگر جرم‌ و جنایت‌ و فراخوان‌ به‌ حیات‌ و زندگی‌ است‌ كه اراده ‌ انعطاف‌ناپذیری‌ بر آن‌ سایه‌ انداخته‌ است‌.
از نظر بونرو در مبارزه  طولانی‌ برای‌ دفع‌ شر، شهرزاد تجسم‌ روح‌ و اندیشه ‌ روشنگران‌ قرن‌ هجدهم‌ فرانسه‌ است‌؛ قرنی‌ كه‌ در آن‌ شوروشوق‌ با نیاز به‌ حمایت‌، هوشمندی‌ با مهابت‌ و روشن‌بینی‌ با عزم‌ و پایمردی‌ درهم‌ می‌آمیزد. این‌ ویژگی‌ها همان‌ ویژگی‌های‌ زردشت‌ است‌ كه‌ برای‌ مبارزه‌ با جهل‌ و تاریك‌اندیشی‌ مناسبت‌ دارد.
مطالعه بونرو تاكید دارد ایران‌، این‌ كشور دوردست‌ مشرق‌زمین‌، ادبیات‌ و فلسفه ‌ قرن‌ هجدهم‌ فرانسه‌ را تحت‌تأثیر آزمون «غیر» قرار داده‌ است‌. چراكه‌ مردان‌ عصر روشنگری‌، باوجود‌ ضعف‌های‌ زیاد، جرأت‌ می‌یابند با «غیر» رویارو شوند. «رنسانس‌ شرقی» نامی است كه بونرو، به پاس جسارت این روشنگران در تلاش برای شناخت ایران و درك ایران و ایرانی، به رهاورد این قرن عطا می‌كند.
درنهایت، قرن‌ هجدهم‌ در پایان پژوهش جامع بونرو قرنی‌ است‌ پرسخاوت‌؛ سخاوتی‌ كه‌ نمی‌توانست‌ ایرانی‌ را جزو جامعه بزرگمردان‌ به‌ حساب‌ نیاورد. به باور این اندیشمند فرانسوی ایرانی شخصیتی‌ پرمعماست‌ اما قبل‌ از این‌ ویژگی‌، او انسانی‌ بزرگ‌ است كه از غرب دعوت می‌كند راز هستی‌ و بودن‌ ِ را در لبخند یك‌ مینیاتور، در صفا و سادگی‌ قالی‌، در حوضچه ‌ آب‌ باغچه‌ و در بازتاب‌ قوس‌ و قزح‌ كاشی‌های سبز و آبی‌ مسجدشاه‌ اصفهان‌ دریابد.
انتشارات پژواك «از تصویر تا اسطوره ـ ایران در ادبیات و اندیشه  فرانسوی قرن هجدهم»، نوشته الیویه بونرو را با ترجمه دكتر حسن فروغی و دكتر ابراهیم قیصری در ۴۶۴ صفحه و با قیمت ۱۴۰۰۰ تومان منتشر كرده است. 

 

 

 

c

 

 

تلفن مرکز پخش:

 74 30 48 66-021  

 

   
 

صفحه نخست | تمام آثار | سفارش | تماس

© CopyRight by Pejvkpub.com  .تمامی حقوق یرای نشر پژواک محفوظ است

 

Powered by Motenaweb