تماس

 سفارش

 صفحه نخست

 

   

 

 

آثار منتشر شده > اقتصـاد

 

 

برآمدن پول

تاریخ مالی جهان

 

نویسنده: نیال فرگوسن

مترجم: شهلا طهماسبی

 

پول منعکس کننده تصویر بشر است

نگاهی به کتاب برآمدن پول:تاریخ مالی جهان

برای داشتن ویلایی رویایی، قایقی تفریحی و باقی چیزهای خوب  که در ذهن همه ماست به پول نیاز است که فقط در جیب بعضی از ماست. اما راز این کاغذهای وسوسه‌انگیز با جنس مرغوب که روی آن شماره‌هایی است هرچه بیشتر بهتر در کجاست؟

در جهت درك پيچيدگى‏هاى نهادهاى مالى و اصطلاحات‏ علمى و فنى مدرن مربوط به علم مالیه نیال فرگوسن در کتاب "برآمدن پول" به یاری ما آمده است. او اولين قدم را يافتن منشأ این پیچیدگی‌ها می داند زیرا كافى است كه خاستگاه‏هاى يك‏ نهاد يا ابزار را درك كنيد تا بتوانيد با سهولت بيشتر به نقش امروزى‏اش پي ببريد. به همين ترتيب، ماهيت اجزاى پايه‏اى تشكيل‏دهنده‏ى نظام مالى ‏مدرن به ترتيب به وجود آمدنشان روشن مى‏شود.

او در اولين فصل "برآمدن پول :تاریخ مالی جهان"به ‏صعود پول و اعتبار مى‏پردازد؛ فصل دوم به بازار اوراق قرضه؛ و فصل سوم ‏به بورس اوراق بهادار؛ فصل چهارم داستان بيمه را تعريف مى‏كند؛ فصل ‏پنجم مربوط به بازار املاك و مستغلات است؛ و فصل ششم به صعود، سقوط و صعود ماليه‏ى بين‏الملل مربوط مى‏شود. هر فصل به يك سوآل‏ عمده‏ى تاريخى نظر دارد. پول پيش از آنكه بالكل ناپديد شود جايش را به ارقام در تالارهاي بورس و دفاتر حسابداري بدهد، از چه زمان ‏از شكل فلزى به شكل كاغذى درآمد؟ آيا صحت دارد كه بازار اوراق قرضه‏ با تعيين نرخ بهره‏ى وام‏هاى بلندمدت حكومت جهان را به دست مى‏گيرد؟ بانك‏هاى مركزى در ترقى شديد و كسادى بازار سهام چه نقشى ايفا كردند؟ چرا بيمه لزوماً بهترين راه براى حمايت از خودتان در برابر خطرات نيست؟ آيا مردم در مورد منافع سرمايه‏گذارى در معاملات املاك دچار توهم  و اغراق‏گويى‏اند؟ و آيا اتكاى متقابل چين و آمريكا به يكديگر، عامل ثبات ‏مالى جهان است، يا اينها همه وهم و خيال است؟

نیال فرگوسن به‌خوبی نشان می‌دهد که در پسِ هر پديده‏ى تاريخى بزرگ يك راز مالى پنهان است و مهم‏ترين آنها را به تصوير می كشد تا دریابیم رنسانس به اين علت ‏چنان رونقى در بازار هنر و معمارى پديد آورد كه بانك‏داران ايتاليايى نظیر مدیچی، با به كار گرفتن قواعد مربوط به رياضيات مشرق‏زمين در امور مربوط به پول، صاحب مكنت شدند و جمهورى هلند به اين علت بر امپراتورى هابسبورگ تفوق يافت كه براى آن، از نظر مالى، برخوردارى از بورس اوراق بهادارِ مدرن به داشتن بزرگ‏ترين معدن نقره‏ى جهان ارجحيت ‏داشت.

او در بررسی فراز و فرود چهارهزار سال تاریخ پول، این تبلور ارتباط بین بدهکار و بستانکار، با نگاهی خوش‌بینانه برآمدن پول را يكى از نيروهاى پيشرفت بشر توصیف می‌کند که مجموعه‏اى از نوآورى، واسطه‏گرى و تلفيق است كه براى رهايى انسان از كار شاق‏ گذران از راه كشاورزى و رهايى از دام مالتوسى به‌اندازه‏ى پيشرفت‏ علم يا گسترش قانون حياتى بوده است. و در این راستا نوآوری‌ها در نهادهای مالی را اصل می داند و معتقد است اقتصادهايى كه نوآورى‏هاى نهادى را تلفيق كردند ــ بانك، بازار اوراق قرضه، بورس اوراق بهادار، بيمه و دموكراسى مالكيت املاك ــ در درازمدت بهتر از آنهايى كه اين كار را نكردند عمل كردند، زيرا به گمان فرگوسن، واسطه‏گرى‏ مالى معمولاً نسبت به مثلاً زمين‏دارى يا برنامه‏ريزى مركزى توزيعِ كارآمدتر منابع را امكان‏پذير مى‏سازد.

به نظر فرگوسن فقر فرايند درنده‏خويى داراها براى نابودكردن ندارها نيست بلکه بيشتر به فقدان نهادهاى مالى مربوط مى‏شود و به غياب ‏بانك‏ها نه به حضورشان. وام‏گيرندگان فقط زمانى كه به شبكه‏هاى اعتبارى‏ متنفذ دسترسى داشته باشند مى‏توانند از چنگ نزول‏خوارها بگريزند، و پس‏اندازكنندگان زمانى كه بتوانند پولشان را به بانك‏هاى قابل اعتماد بسپارند، پول از عاطل و باطل ماندن به مصرف صنعت يا از غنى به فقير مى‏رسد. اين نكته فقط كشورهاى فقير را در بر نمى‏گيرد. در مورد فقيرترين ‏نواحى كشورهاى مثلاً پيشرفته هم صدق مى‏كند ــ آفريقاهاى درونى ــ مثل مجتمع‏هاى مسكونى گلاسگو، كه عده‏اى از مردم پوستشان ‏كنده مى‏شود تا با روزى 6 دلار، خرج همه‏چيز از خميردندان تا اياب وذهاب را بدهند، اما در همان جا نرخ بهره‏اى كه نزول‏خوارهاى محلى‏ مى‏گيرند ممكن است در سال از يازده ميليون هم بيشتر شود.

همچنین اگر نظام مالى عيب و نقصى دارد، براى آن است كه خصوصيات ما آدميان را منعكس و بزرگ مى‏كند. در عين اينكه از يك اثر تحقيقى در حوزه‏ى رفتارهاى مالى چيزهايى مى‏آموزيم، پول تمايل‏مان به اغراق و مبالغه را تقويت مى‏كند، و اينكه از سرزندگى، زمانى كه اوضاع خوب پيش‏ مى‏رود، به افسردگى عميق، زمانى كه بد پيش مى‏رود، چرخش كند. رونق‏ها و ركودها در اصل، محصولات نوسانات عاطفى ما هستند. اما بنيه‏ى مالى ‏در عين حال تفاوت‏هاى ما را هم بزرگ مى‏كند، شانس و هوشمان را تقويت ‏مى‏كند و بدبيارى و كندذهنى‏مان را تحليل مى‏برد. جهانى شدن ماليه به اين‏ معنى است كه پس از گذشت بيش از سيصد سال از واگرايى، جهان بيشتر از اين به دو قسمت كشورهاى غنى توسعه‏يافته و فقير توسعه‏نيافته تقسيم ‏نمى‏شود. هرچه بازارهاى مالى جهان بيشتر درآميزند، فرصت‏هاى يادگيرى‏ دانش مالى براى مردم در هرجاى جهان بيشتر مى‏شود - همين‏طور خطرسيلان سقوط افرادى كه از اين دانش بى‏اطلاع‏اند. با معيارهاى توزيع درآمد كل، قطعاً اين جهان مسطح نيست، چون ارتباط فزاينده‏اى ميان بازگشت‏ سرمايه با بازگشت به سوى كارگر ساده و كارگر نيمه‏ماهر وجود دارد. پاداش‏هاى "كسب آگاهى مالى" هرگز تا اين حد كلان، و عقوبت‏هاى ناآگاهى‏ مالى هرگز تا اين حد شديد نبوده است.

 در جمع‌بندی فرگوسن تاريخ مالى اساساً نتيجه‏ى دگرگونى نهادى و گزينش طبيعى است. حركت  اتفاقى "نوآورى‏ها / دگرگونى‏هايى كه گزينش طبيعى در آن نقشى‏ ندارد و در يك آن رخ مى‏دهند" و جوشش "نوآورى‏ها/ دگرگونى‏هايى كه‏ موقعى رخ مى‏دهند كه، مثلاً، بانك‏هاى چينى از فعاليت‏هاى آمريكايى‏ها اقتباس كنند" در آن نقش دارند و البته "تكامل متقابل" زمانى پيش مى‏آيد كه ‏گونه‏هاى مختلف مالى هماهنگى و همخوانى دارند،  مثل بنگاه‏هاى تجارت‏ ريسك و كارگزاران اوليه‏شان. اما محرك اصلى گزينش بازار است. ارگانيسم‏هاى مالى براى دست يافتن به منابع محدود با يكديگر در رقابت‏اند. ممكن است گونه‏هاى خاص در زمان‏هاى خاص و مكان‏هاى ‏خاص غالب شوند. اما نوآورى‏هاى گونه‏هاى رقيب يا ظهور گونه‏هاى كاملاً جديد، از ايجاد سلسله‏مراتب مستمر يا تك‏محصولى ممانعت مى‏كنند.خلاصه اينكه، قانون بقاى اصلح حاكم است. مؤسساتى با ژن خودخواه كه‏ با رونوشت‏بردارى از خود و دوام بخشيدن به خود، مستعد تكثير و باقى‏ماندن‏اند.

او با نگاهی به اسناد و آمار مالی نشان میدهد که در يك اقتصاد مدرن با وجود این قانون بقاى اصلح چه مقدار نابودى جريان دارد: هرسال از هر ده شركت آمريكايى يكى‏ناپديد مى‏شود. دقيق‏تر بگويم، از 1989 تا 1997 از 5/73 ميليون مؤسسه،به‏طور متوسط سالى 611000 تا از بين رفتند. بايد اشاره شود كه نرخ‏اضمحلال متوسط ده درصد است و در بعضى از بخش‏هاى اقتصاد ممكن‏است در يك سال بد به 20 درصد هم برسد مثل بخش مالى منطقه‏ى كلمبيا در سال 1989 در اوج بحران پس‏اندازها و وام‏ها. بنابر گزارش بخش تجارت‏و صنعت مملكت متحد، 30 درصدحرفه‏هايى كه براى پرداخت ماليات ثبت ‏شده‏اند بعد از سه سال ناپديد مى‏شوند.  بيشتر مؤسسات به فرض اگر چندسال اول دوام بياورند و موفقيت‏هاى بزرگ كسب كنند نهايتاً سقوط مى‏كنند. از 100 شركت بزرگ جهان كه در سال 1912 تأسيس شدند تا سال‏29  1995 تا ورشكسته شدند، 48 تا ناپديد شدند و فقط 19 تا هنوز جزءچندتاى اول‏اند.  

و البته اضافه میکند :به فرض اينكه بيشترِ كارى كه بانك‏ها و بورس‏هاى‏اوراق بهادار انجام مى‏دهند تأمين مالى شركت‏ها باشد، نبايد از برخورد با ساخت مشابهى از تخريب خلاق در دنياى مالى متعجب شويم. ... تنها علت عدم سقوط بانك‏ها اين است كه دولت‏ها به‏طورضمنى يا به وضوح از فروپاشى آنها جلوگيرى مى‏كنند.

اینجاست که فرگوسن انقلاب مالى را ‏بيشتر نتيجه‏ى بدعت و نوآورى سنجيده و خودآگاه می‌داند تا تغيير اتفاقى. درواقع از آنجا كه يك شركت مى‏تواند در مدت حيات، خود را با تغييرات‏ پيرامونش وفق دهد، تكامل مالى (مانند تكامل فرهنگى) بيش از آنكه‏ خصيصه‏ى داروينى داشته باشد، خصيصه‏ى لاماركی دارد... با در نظر گرفتن ‏اينكه در زيست‏شناسى تكامل در محيط زيست طبيعى صورت مى‏گيرد كه‏ در آن تغييرات اصولاً اتفاقى است، تكامل در خدمات مالى در چارچوب‏ نظارتى جريان مى‏يابد كه در آن "طرح هوشمندانه" نقش ايفا مى‏كند... هر تكانى كه به نظام مالى وارد مى‏آيد تلفاتى دارد. انتخاب طبيعى به‏خودى خود بايد به‏سرعت ضعيف‏ترين مؤسسات بازار را كه نوعاً توسط مؤسسه‏ى موفق بلعيده مى‏شوند، حذف كند. اما بيشتر بحران‏ها با هجوم ‏قانون‏گذاران و تنظيم‏كنندگان براى تثبيت نظام مالى و حمايت از مصرف‏كنندگان/ رأى‏دهندگان، به سوى قوانين و مقررات جديد هدايت ‏مى‏شوند.  

در جدال همیشگی بین نظریه‌پردازان در گرایش به دولت یا بازار نیز فرگوسن بر آن است که بهای رهایی توسط دولت همانا کنترل توسط دولت است و خاطرنشان می‌کند که واقعیت تاریخی این است که دولت‏ها و بازارهاى مالى هميشه هم‏زيستى داشته‏اند. درواقع بدون اقتضائات ماليه‏ى‏ عمومى، بسيارى از ابداعاتى كه بانك‏هاى مركزى، بازار اوراق قرضه و بورس اوراق بهادار را پديد آورد هرگز پيش نمى‏آمد. و در نهایت می نویسد که پول غولی که باید به شیشه جادو برگردد نیست بلکه منعكس‏كننده‏ى تصوير بشر است که در هر ساعتِ كار روزانه نشان مى‏دهد كه‏ ما چگونه به خود ارج مى‏نهيم، و امكانات مالى جهان اطرافمان را فاش ‏مى‏كند. تقصير از آينه نيست كه به همان وضوح كه زيبايى ما را نشان مى‏دهد، عيب و نقص‏هامان را نيز نشان مى‏دهد.

انتشارات پژواک "برآمدن پول‏: تاريخ مالى جهان‏" نوشته نيال فرگوسن‏ را با ترجمه‏ى شهلا طهماسبى‏ در 487 صفحه و با قیمت 20000 تومان منتشر کرده است.

 

 

 

 

c

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    

   
 

صفحه نخست | تمام آثار | سفارش | تماس

© CopyRight by Pejvkpub.com  .تمامی حقوق یرای نشر پژواک محفوظ است

 

Powered by Motenaweb