تماس

 سفارش

 صفحه نخست

 

   

 

 

آثار منتشر شده > جامعه شناسی

 

 

 

نظریه های مردانگی

با تاکید بر رویکردهای جامعه شناختی

نویسنده: علی یعقوبی

 

مردانگی: کلیشه ای همیشگی یا هویتی نو

تصویر ذهنی ما از مرد چیست؟کلیشه ها از موجودی با قدرت فراوان رودرروی مشکلات که به آداب و احساسات چندان وقعی نمی نهد و کار خود را با اقتداری اسطوره ای پیش میبرد حکایت دارد اما گویا زیر سقف آسمان مردهایی با توانایی های نه چندان قابل اعتنا و با احساساتی رمانتیک هم به سر میبرند که چندان ربطی به کلیشه ندارند.

علی یعقوبی در کتاب نظریه های مردانگی ، با تأکید بر رویکردهای جامعه‌شناختی نگاهی دارد به مقوله مردانگی و از از آنجا که مردانگی دارای ابعاد زیستی، فردی، جغرافیایی، فرهنگی و جامعه‌شناختی است این کتاب در صدد است در فصول مختلف به ابعاد مزبور بپردازد.

فصل اول با تأکید بر بعد ذات گرایی به تأثیر عوامل بیولوژیک در شکل دادن به نقش‌های جنسیتیِ زن و مرد اختصاص یافته است.در فصل دوم نیز بعد فضایی‌ـ ‌مکانی مردانگی برجسته سازی شده است. فصل سوم به تجربه ی فردی مردانگی بر اساس نظریه-پردازان روان شناسی از قبیل فروید، چودروف و یونگ اختصاص یافته است. فصل چهارم با تأکید بر نگاه روان-شناسی اجتماعی و پر رنگ کردن امر اجتماعی به نقش عوامل آموزشی و یادگیری در طی جامعه‌پذیری افراد به تحلیل حوزه‌ی جنسیت و مردانگی پرداخته است. فصل پنجم از زاویه ی زبان-شناختی، مردانگی معطوف به زبان از دو نگاه تفاوت زبانی و جبرگرایی زبانی بررسی شده است. در فصل ششم بُعد برساخت گرایی مردانگی در قالب رویکرد پساساختارگرایی از نگاه لاکان، دریدا، فوکو، ژیژک و دلوز بررسی میشود. در فصل هفتم مردانگی با توجه به دیدگاه های مختلف فمینیستی مورد واکاوی قرار گرفته است. در فصل هشتم در انتقاد به دیدگاه‌های فمینیستی به جای رابطه ی دو قطبی به رابطه ی تکمیلی مردانگی/ زنانگی از رویکرد پسافمینیستی پرداخته شده. فصل نهم با تأکید بر بعد برساخت گرایی از زاویه ی مردم-شناختی بر اساس دیدگاه مارگریت مید و گیلفورد گیرتز به موضوع مردانگی توجه نشان داده است. سرانجام در فصل دهم از منظر جامعه‌شناختی در سطح کلاسیک و مدرن مردانگی به‌منزله ی یک سازه ی اجتماعی واکاوی شده و به تنوع و گوناگونی میان مردان تأکید می‌کند. بر مبنای این رویکرد تنها یک معیار و ضابطه‌ی واحد برای مرد بودن یا آرمانی واحد از مردانگی وجود ندارد. آرای مربوط به مردانگی بسته به طبقه‌ی اجتماعی، نژاد، قومیت، هویت سکسی، آیین و ... تغییر می‌کند.

در فصل نخست میخوانیم که در خصوص مردانگی دو دیدگاه نظری عمده وجود دارد. دیدگاه ذات‌گرایی و دیدگاه سازه‌گرایی. ذات‌گرایان بر ویژگی‌های بیولوژیک تأکید می‌كنند. از منظر آنها، مردانگی معطوف به خصیصه‌های ذاتی جنس مذکر است. این دیدگاه مفهوم «مردانگی» را با «مردی» و «نرینگی» یکی مي‌داند و اصالت را به «جنس» با مشخصه های ذاتی می‌دهد. ذات‌گرایان بر این باورند، چیزی تحت عنوان «طبیعت انسان» وجود دارد که پایدار است و رفتار و عمل انسان تحت تأثیر آن قرار می‌گیرد. این رهیافت وجود یا ساخت درون اشخاص را به منظور تبیین رفتارشان جستجو می‌کند. در کنار دیدگاه ذات‌گرایانه، دیدگاه سازه‌گرایان وجود دارد. از نظر سازه‌گرایان، جنس بیولوژیکی تنها عامل تعریف زن یا مرد بودن نیست. بلکه ارزش‌ها و انتظارات اجتماعی و تصورات کلیشه‌ای از نقش‌های جنسیتی، حکم مذکر به «مردانه بودن» و مؤنث به «زنانه بودن» را در یک فرهنگ تعیین می‌کند. بنابراین، مردانگی چیزی است که مقارن با فرهنگ‌پذیری مردان و فراگیری قواعد اجتماعی رفتار از سوي آنان بازتولید می‌شود.

در ادامه خاطرنشان میشود که کلیشه‌ها و طرحواره‌ها نیز در برساخته شدن هویت زنانگی و مردانگی نقش عمده‌ای دارند. بر اساس نظریه‌ي طرحواره‌ي جنسیتی، فرهنگ در رشد و تحول جنسیت و آماده کردن مرجع برای تشکیل طرحواره‌های جنسیتی نقش دارد. طرحواره‌ها در تشکیل خودپنداری در بزرگسالی نقش دارد و راهنما و چهارچوبی برای مفاهیم مردانگی و زنانگی فردی است.

اما چرا به واژه مرد و مردانگی اینقدر در گفتار عمومی بها داده میشود؟به نظر یعقوبی: کلیشه‌ها از طریق زبان بر زنان و مردان اعمال می‌شود. در فرایند جنسیت‌زدگی زبانی ممکن است زنان تصویری کلیشه‌ای و منفی از خود دریافت کنند و در نتیجه بر انتظارات مردان و یا خود آنها از آنچه شایسته‌ي زن است تأثیر بگذارد. زبان جنسیت زده، فرهنگ جنسی ای را ترویج می‌کند که بر اساس وجود رابطه‌ي سلسله‌مراتبی موجود در آن، یک جنسیت (مردان) در موقعیت بالاتر از جنسیت دیگر (زنان) قرار می‌گیرد و می‌تواند با تسلط بر آن، اعمال قدرت نماید.

و از این مقدمه است که فرهنگ محور بودن مساله جنسیت در بسیاری از مطالعات رخ می نماید:مطالعات مردم‌شناسیک گارفینگل نشان داد که جنسیت و نقش جنسی فرهنگ‌محورند؛ برای مثال، مارگریت مید نشان داد که در فرهنگ‌های متعدد تفاوت‌های جنسیتی بسيار متنوعي وجود دارد و کارهای زنانه و مردانه الزاماً بر حسب جوامع یکسان نیستند. در میان جوامع گوناگون بین نقش‌های اجتماعی و بیولوژیکی جنسی ارتباطی وجود ندارد، پیروان مکتب «اتنومتدلوژی» جنسیت را منوط به نحوه‌ی القای تفویض جنسیت به فرد می‌انگارند. گافمن مدعی است جنسیت پدیده‌ای طبیعی نیست بلکه در جریان تعامل ساخته می‌شود. در این تعاملات مردان و زنان خود تابع کلیشه‌هایی هستند که چگونگی رفتار آنها را از قبل مشخص ساخته است؛ اما درست مثل بازیگران یک نمایش آنها نیز از اندکی آزادی برخوردارند، به‌طوری‌ که در بعضی موارد می‌توانند تا حدی متفاوت عمل کنند. کتاب موضع فمینیستها را در این باره چنین واکاوی میکند:پسافمینیسم نیز به‌عنوان بخشی از «فمینیسم پسامدرن» روایت سازه‌گرایانه از مفاهیم مردانگی و زنانگی دارد و برای حفظ تداوم فمینیستی خود به تعیین دیگریِ غیرزنانه می پردازد و همچنین برای فراتر رفتن از فمینیسم سنتی «دیگری» را به گونه‌ای تعریف می‌کند که ائتلاف با او ممکن باشد. این کار از طریق طرح دوگانگی جدید زنانگی/ مردانگی در مقابل دوگانگی سنتی زنان/ مردان صورت می گیرد. زنانگی و مردانگی نه دو ذات متفاوت، بلکه دو برساخته ی زبانی و فرهنگی هستند که در فرایندهای جامعه‌پذیری به زنان و مردان منتقل می شوند. این دو برساخته-ی فرهنگی درعین حال که همدیگر را تکمیل می‌کنند با یکدیگر تفاوت دارند. همچنین آنها می توانند به جای رابطه‌ي دو قطبی که یکی دیگری را نفی می‌کند دارای رابطه‌اي تکمیلی باشند. (قانعی راد و همکاران، 1388: 130)در این منطق، اگر «مرد بودن» جنبه‌ی بیولوژیکی دارد، مردانگی بیشتر خصلت فرهنگی، اجتماعی و تاریخی دارد. جنسیت صبغه‌ی فرهنگی دارد، بنابراین زنان همانند مردان می‌توانند عمل کنند و شخص با مجموعه‌ای از رفتارهای خود، وارد عرصه‌ی مردانگی به‌عنوان یک فضای فرهنگی شود. در این نگرش «مرد بودن و امر زنانه» دلالت بر دامنه‌ای از ویژگی‌های توصیف‌شده ی فرهنگی قابل تبدیل به هم مرد و هم زن دارد. (Beynon,2007: 7)بنابراین، همان‌طور که نسخه‌های مرد و زن از مردانگی وجود دارد، نسخه‌های مرد و زن از زنانگی وجود دارد.

به نظر یعقوبی  کانل مفاهیم پدرسالاری و مردانگی را در نظریه‌ی فراگیر و جامعی در مورد روابط جنسیتی با هم ادغام كرده است: به گمان کانل، مردانگی‌ها بخش عمده‌ای از نظم جنسیتی است و جدا از آن، یا جدا از زنانگی‌هایی که با آن همراه است، قابل درک نیست. نظریه‌ي کانل برخلاف سایر نظریه‌های سابق، به بررسی زنان و مردان به‌صورت جدا از هم نمی‌پردازد. در حالی که معمولاً چنین پنداشته می‌شود که یک نوع مردانگی ثابت در تمام موقعیت‌های زمانی و مکانی و اجتماعی وجود دارد. کانل با بررسی مردان مختلف حاضر در جامعه و ساختن «تیپ‌های ایده آلی» از مردانگی آنها، نشان داد که در هر دوره و زمینه‌‌ي خاص، روابط جنسیتی خاصی مسلط است که مردانگی و زنانگی در آن هژمونیک هستند. در این باره، سایر انواع مردانگی یا زنانگی «منحرف» و غیر طبیعی جلوه خواهند کرد. کیمل  نیز در خصوص مردانگی، دیدگاه مشابه و سازه‌گرایانه، در خصوص مردانگی دارد. کیمل معتقد است که به کار بردن مردانگی‌ها حاکی از تنوع مردانگی است؛ چرا که در هر جامعه و در هر دوره، گروه‌های مختلف از مردانگی و تفاوت‌های فردی، تعریف خود را دارند. گرچه نیرو‌های اجتماعی دست به کار ساختن تفاوت‌های نظام‌مندی بین مردان و زنان هستند، تفاوت‌های میان مردان و زنان، کمتر از تفاوت‌های درون مردان یا درون زنان است. برخی از فرهنگ‌ها مردان را تشویق می‌کنند تا بی‌احساس باشند و مردانگی خویش را، به‌ویژه با اغوای جنسی، اثبات کنند. اما فرهنگ‌های دیگر تعریف سازگارتری از مردانگی را تجویز می‌کنند که بر اساس مشارکت مدنی، پاسخ‌گویی عاطفی، و برآورده‌ ساختن نیازهای اجتماع است.

راثر فورد و گیدنز دو متفکری هستند که یعقوبی از آرای آنان در بحث درباره تصویر مرد و زن در دنیای امروز یاری میگیرد: راثر فورد از منظر سازه‌گرایانه به دو تصویر آرمانی از مردان اشاره می‌کند. تصویر نخست «مرد کیفررسان » است که با درک عمومی از مردانگی سنتی  مطابقت دارد. مرد کیفررسان با تاختن به کسانی که نماینده‌ی خیانتکاران به مردانگی هستند ــ کسانی که نرم و لطیف یا «خانوم‌مسلک» شده‌اند ــ از مردی و شرف خود دفاع می‌کند. در مقابل، تصویر «مرد نوین» قرار دارد. راثر فورد، مرد نوین را بیانگر آن نوع مردانگی می‌داند که تا کنون سرکوب شده است. مرد نوین در ایستارهای خود نسبت به زنان، کودکان و نیازهای عاطفی خود حساسیت فوق‌العاده دارد. او پدر بودن را به راه و رسمی دلپذیر و محبوب تبدیل می‌کند، و پرورش دهنده‌ای نیرومند، اما ملایم و مهربان است. گیدنز  نیز با توجه به رویکرد نظری خود در مورد «ساخت یابی» به حوزه‌ی جنسیت می‌نگرد. وی معتقد است که امروزه زن بودن و مرد بودن از نظر وظایف و هویت یابی، معنای روشن و مشخصی ندارد و افراد در چهارچوب سرنوشتی که به واسطه‌ي نقش آنها از پیش تعیین شده باشد، زندگی نمی‌کنند. هویتمان باید بیشتر کشف  خودمان باشد و نه به‌واسطه‌ي نقش‌های اجتماعی که بازی می­کنیم. گیدنز چنین شناختی از خود و هویت را «بازاندیشانه» می­داند. بنابراین، در فرایند مدرنیسم، قلمرو عاملیت  در مقایسه با ساختار افزایش وسیعی می‌یابد.

در جمع بندی یعقوبی از بحث هم آمده است:با مطالعه‌ي رویکردهای مختلف مردانگی می‌توان دریافت که «مرد»، «مردانگی» و «مردانه بودن» محصول عوامل مختلف روان‌شناختی، بیولوژیکی و فرهنگی و اجتماعی است. بر مبنای دیدگاه سازه‌گرایانه نقش‌های جنسیتی افراد تحت تأثیر ساختارهای اجتماعی که افراد در آن قرار دارند ملکه‌ی ذهن آنها شده و ساختمان ذهنی آنها را شکل می­دهد. این ساختارها که منعکس کننده‌ی ویژگی‌های طبقاتی، گروه‌های سنی و جنسیت است جایگاه افراد را در اجتماع مشخص و هویت جنسیتی  آنان را می­سازد. بدین ترتیب، به گمان بینن، عوامل مختلفی مردانگی را تحت تأثیر قرار داده، این عوامل در شکل زیر نشان داده شده‌اند:

کتاب نظریه‌های مردانگی: با تأکید بر رویکردهای جامعه‌شناختی" نوشته علی یعقوبی را انتشارات پژواک در 312 صفحه و با قیمت 125000ریال رهسپار بازار کتاب کرده است.  

 

 

 

c

 

 

تلفن مرکز پخش:

 74 30 48 66-021  

 

   
 

صفحه نخست | تمام آثار | سفارش | تماس

© CopyRight by Pejvkpub.com  .تمامی حقوق یرای نشر پژواک محفوظ است

 

Powered by Motenaweb