تماس

 سفارش

 صفحه نخست

 

   

 

 

آثار منتشر شده > جامعه شناسی

 

 

اصول و مسایل جامعه شناسی

نویسنده: عباس محمدی اصل

 

 

تحقق اصلاحات اجتماعی با برنامه ریزی اجتماعی

"اصول و مسائل جامعه شناسی" کتابی از عباس محمدی اصل با زبانی ساده می کوشد چیستی علم جامعه شناسی و مسائل مربوط به آن را توضیح دهد. در نخستین فصل که خواننده را با تعاریف و بزرگان این دانش آشنا می کند تكوين و توسعه­ي جامعه‏ شناسي، مقتضيات جامعه­ي انساني، اركان نظام اجتماعي‏ و روش و نظريه­ي جامعه‏ شناسي مورد مطالعه قرار گرفته اند.مسائل اجتماعي، بوم‏شناسي انساني، نژاد و فرهنگ، رفتار جمعي، نهاد و جامعه‏ پذيري؛ از مهم‏ترين مسائل مورد پژوهش این کتاب در بخش دوم اند.

در مطلبی جالب در این کتاب به نام جنگ، انقلاب و اصلاحات آمده است که اگر توليد انبوه صنعتي با قراردادهاي بين‏ المللي همراه نشود؛ سياست گذاري تكنولوژي ‏ابزارساز را به سوي نظاميگري سوق مي‏دهد. و ...جنگ علاوه بر نمود فاشيستي در دنياي معاصر به جلوه‏­ي سرد نيز در آمده و تا تهديدات هسته‏ اي در جهان ‏تك‏ قطبي هم كشيده شده است تا صنايع نظامي و هزينه‏ هاي نظامي گري را ممد اقتصاد ملل قرار دهد.... ملل فاتح در اين رقابت نيز قوم­محوري خود را به ملل شكست خورده تحميل مي‌كنند و از تبادل دستاوردهاي نظام جوامع جلو مي‌گيرند و جريان تاريخ تطور زندگي انساني – اجتماعي را با وقفه و اختلال مواجه مي‌سازند. سلطه­ي اخلاقي يا غيرتوليدي گروه ‏هاي مسلط سياسي بر اقتصاد و مبادلات آن با ساير خرده‏ نظام‏ هاي اجتماعي نيز در سطح ملي مي‏تواند از اعتصاب و آشوب تا ستيزه‏ هاي ‏طبقاتي منجر به انقلاب پيش رود. بروز اين جريان تغيير بدان معنا است كه گروه‏هاي مسلط، راهي براي توزيع آزاد و عادلانه­ي توليدات اقتصادي باقي نگذاشته‏ اند و تطور فرهنگي را جز در جامه­ي ‏ستيز و انقلاب، تشريف نبخشيده ‏اند.اما هرچند قهر و خشم و خشونت انقلابي از جنگ‏هاي شهري تا انقلاب كاخي يا همان كودتا مراتب مي‏پذيرد؛ اما به جهت تهديد و تغيير وضع موجود، قاعدتاً مسائل اجتماعي جديدي مي‏آفريند.

به همین جهت کتاب اصلاحات برنامه ای را مورد توجه قرار میدهد: زدودن خطوط جنگي- انقلابي از چهره­ي تطور به رشد اصلاحات برنامه‏اي وابسته است. اصلاحات برنامه‏اي هم در سطح ملي و هم در سطح بين ‏المللي به حل مسائل بوم‏ شناختي (جمعيت و منابع)، فرهنگي (ملي‏ گرايي و امپرياليسم و نظامي گري) و شخصيتي (منزلت و مناعت و خرسندي) متمايل است. فرض اين اصلاحات در فرهنگي و غيرغريزي بودن جنگ و انقلاب در وجود آدمي است و لذا از اين نگره است كه مي‏توان عادت به اصلاحات برنامه‏ اي را جايگزين ستيز و تعارضي ملي- بين‏ المللي ‏نمود.

   از نظر نویسنده مهم‏ترين ابزار تحقق اصلاحات اجتماعي عبارت از برنامه ‏ريزي اجتماعي است. برنامه ‏ريزي اجتماعي از اين حيث متضمن هدايت زندگي اجتماعي بر مبناي اهداف از پيش تعيين شده است. اهداف از پيش تعيين شده البته حاوي منافع اكثريت جامعه است ‏و از اين لحاظ، چنين برنامه‏ هايي به شرط همياري عمومي به سامان مي‏ رسند. برنامه‏ ريزي اجتماعي داراي ابعاد اقتصادي، سياسي و فرهنگي است و لذا از توليد و كار تا تخصيص منابع و توفيق­جويي و از آنجا تا حفظ حدود و ثغور مدني و پايدارسازي ‏ميراث قابل فهم اجتماعي بشر پيش مي‏رود. اين برنامه‏ ها درصددند كاستي‏ ها و اختلالات كاركردي جامعه را به نظم كشند و لذا راه‏هايي موافق كاهش اتلاف و قصور و بي‏ نظمي و لاابالي گري يا نظامي گري و ناامني و بي‏ سوادي و تعصب يا بيماري و بزهكاري و جرم و گناهكاري تمهيد سازند. در اين صورت اهم اهداف برنامه‏ ها در پي‏گيري اشتغال و ليبراليسم و مدنيت و تكثر خلاصه مي‏ شود.

   برنامه‏ ريزي اجتماعي براي نيل به اصلاحات بايستي جريان مبادلات خرده ‏نظام ‏هاي ‏ملي و نظام جوامع را تقويت كند. در اين صورت اگر بنا به فرض سيبرنتيكي كنترل ‏انرژي از سوي اطلاعات و مشروطيت اطلاعات از طرف انرژي، خرده‏ نظام فرهنگ به ‏كنترل خرده ‏نظام ‏هاي اجتماع جامعه ‏اي و سياست و اقتصاد بپردازد، اما هم­هنگام و متقابلاً از مشروطيت آنها نيز برخوردار مي‏ گردد. در غير اين صورت، بر هم خوردن نظم اين ‏مبادلات مي‏تواند حاكي از بروز اختلالات اجتماعي و نيز تنش ايفاي نقش ‏خرده‏ نظام ‏هاي اجتماعي باشد. به‌عنوان مثال اتكاي يكسويه­ي دولت به رانت اقتصادي مي‏تواند، فرهنگ را سياست‏ زده كند و پيش‏ داوري و تبعيض و تملق و چاپلوسي را جايگزين عقلانيت و علم و دنيوي­شدن سازد. البته تفاهم فرهنگي بين‏ المللي بر سر اهداف تطور اجتماعي قادر است در اين ميان به تفهم ناهم سازي‏ هاي جهاني اجازت ‏دهد و راه بر هم ياري و معاضدت جهاني در پيشبرد اهداف مشترك انساني بگشايد. تحقق آرزوي امنيت و آزادي و رفع فقر و مرگ و گرسنگي در گرو دل نهادن به چنين آرماني است.

   تحت اين شرايط مهم‏ترين مسئله برنامه‏ ريزي اجتماعي نه فنون جمع‏ آوري داده ‏ها و روش‏ هاي موفق تلخيص آنها، بل پاسخگويي به اين سوال است كه برنامه ‏ريزي توسط چه كساني و براي چه كساني صورت مي‏ گيرد. فرايند تحقيق و توسعه در فضاي مبادلاتي ‏خرده‏ نظام‏ ها حكم مي ‏كند عقلانيت توافق بر سر جريان هدف‏ گذاري و اجرا و نظارت و اصلاح برنامه‏ ريزي به موقع اجرا در آيد. در اين صورت هيچ‌ گروه مسلطي نخواهد توانست اهداف خود را به اتكاي فرهنگ، اهداف جمع جلوه دهد. در اينجا به عنوان ‏مثال اصناف به دسته‏ بندي و توضيح اهداف خويش در قالب منويات حزبي مي‏ گرايند و به اتكاي انتخابات عمومي، پي‏گير تحقق آنها توسط همان كساني مي‏شوند كه ضمن ‏انتخاب اين اهداف، كارگزار پياده كردن آن نيز گرديده‏ اند. به علاوه نظارت بر تحقق اهداف جمعي به شكل ازخودبيگانه توسط اين كارگزاران توقع نمي‏رود؛ زيرا آنان خواهند توانست در مقاطع انتخابات، مثلاً از طريق سازمان‏ هاي غيردولتي، نقش نظارتي خود بر اصلاحات را پي‏گيرند. به اين ترتيب در جريان برنامه ‏ريزي اجتماعي، اهداف اصلاحات توسط توده­ي مردم تعيين و پي‏گيري مي‏شود. مردم اين هدف‏گذاري را حتي از سطح ‏اخلاقي به سطح منشي مبدل مي‏كنند و در فراسوي منافع و تعلقات طبقاتي و حزبي به ‏دنبال كردن اهداف اجتماعي مي‏ پردازند. در اين حال اهداف برنامه‏ هاي اصلاحي در فراسوي سلسله‏ مراتب و امتيازات اجتماعي مي‏ ايستد و به‌عنوان ابزار تحقق منويات ‏مردم‏ سالارانه، از طريق معاضدت همراه با نقادي گروه‏ هاي فشار و علیرغم منافع نسبي ‏طبقات خودنمايي مي‏كند.

برنامه ‏ريزي توسط مردم فراز مورد توجه کتاب است: اين بدان ‏معنا است كه برنامه‏ ريزي اجتماعي براي پوشش دادن منافع عمومي مي‏ بايست از مشاركت همه­ي آنان در امر تصميم‏ سازي برنامه ‏اي سود جويد. چنين مشاركتي البته با ملاك‏ هاي صنف ‏گرايي و تحزب به شكل غيرمستقيم صورت مي‏پذيرد و قاعدتاً از انتقادات عمومي نيز دور نمي ‏ماند. تنظيم برنامه و تصويب قانوني و اجرا و نظارت بر آن؛ در اين شرايط مردم ‏سالار در معرض آزمون و خطا و تأييد و ابطال قرار مي‏گيرد و بازخورد چنين جرياني را سرلوحه­ي تدوين برنامه‏ هاي آتي مي‏ سازد. در اين برنامه‏ ريزي ‏توجه به اخلاق فرهنگي و منش آدميان در كنار منافع غيرمتمركز ملي و نيز التفات به ‏حضور مخالفين ضرورت دارد؛ زيرا در صورت تمركز تصميم‏ گيري و نفي مخالفين و علیرغم توجه به اخلاق و منش اجتماعي- انساني، بروز تماميت­خواهي در نظام ‏برنامه‏ ريزي و اجراي آن ناگزير خواهد بود. در شكل مردم‏سالار اما مردم خود را در تصميم‏ گيري نسبت به منافع خويش مختار مي‏ يابند و مخالفت را ملاك تشديد معاضدت ‏مي‏ گيرند و بازخورد نظارتي برنامه‏ ها را ممد اصلاحات آتي مي‏ شمارند و از اين طريق به كاهش مسائل اجتماعي نظير بيكاري و جنگ و تعارض و فقر و بي­بهداشتي و بي ‏سوادي ‏و بي‏ آرماني حكم مي‏ دهند. اين همه اما از بسط جهان‏ بيني اجتماعي برآمده از پژوهش ‏هاي جامعه‏ شناسان نيز حكايت دارد كه خود از نياز به بهزيستي هر چه بيشتر انسان معاصر در قبال همه­ي پيشرفت‏ هاي فني پرده برمي‏ گيرد و نشان مي ‏دهد پژوهش مستقل تا چه حد قادر است منويات و منافع جمعي را تضمين نمايد.

"اصول و مسائل جامعه شناسی" نوشته عباس محمدی اصل را انتشارات پژواک در 172 صفحه و با قیمت 8000 تومان رهسپار بازار کتاب کرده است.

 

 

 

c

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

            

   
 

صفحه نخست | تمام آثار | سفارش | تماس

© CopyRight by Pejvkpub.com  .تمامی حقوق یرای نشر پژواک محفوظ است

 

Powered by Motenaweb